G
ABD ARA SEÇİMLERİNİN DEĞERLENDİRMESİ VE TÜRKİYE'YE YANSIMASI
Bu seçimi Demokratlar kazanmadı; Trump kaybetti. Demokratlar Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu elde etsede
BİRİNCİ BÖLÜM: AMERİKA
SANDIKTAN ÇIKAN MESAJ
Başkan Trump seçmene "beni sandıktaymış gibi düşünün" dedi; seçmen de öyle yaptı. Her on seçmenden dördü oyunu Trump'a karşı bir mesaj olarak kullandığını söyledi; onu desteklemek için oy verdiğini söyleyenler ise her on seçmenden ikiden azdı. Trump kendi kurduğu tuzağa düştü, kendini dev aynasında gördü. Seçmen, bir uçtan öbür uca savrulan bu lideri 2024'te de tanıyordu; yine de daha ucuz bir hayat vaadine güvendi. Vaat karşılıksız kalınca fatura kesildi. Seçimden sonra ise yenilgiyi kendisinin sandıkta olmamasına bağladı: "Olsaydım ezici bir zaferle kazanırdık."
SEÇMENİN GÜNDEMİ: SAVAŞ, PAHALILIK, DEMOKRASİ
Başkan Yardımcısı Vance bile seçimden bir gün sonra "Kaybetmemizin sebebi savaş" dedi. Bence savaşı seçmen için bu kadar ağır kılan, faturasıydı. Amerikan seçmeni uzaktaki bir savaşı çoğu zaman izlemekle yetinir; ama benzin ve mazot fırlayınca savaş her evin mutfağına girdi. Başkan Trump savaş açtığı için değil, savaş hayatı pahalandırdığı için cezalandırıldı.
Seçmenin gündeminde yalnızca pahalılık yoktu: Her on seçmenden üçü ülkenin en önemli sorununu demokrasinin durumu olarak gösterdi, yolsuzluk da hayat pahalılığı kadar belirleyici oldu.
GAZZE VE İSRAİL: VİCDANDA BIRAKILAN İZ
Bence Gazze, Amerikan kamuoyunda siyasetten önce vicdanda iz bıraktı. İnsanlar ekranlarda gördüklerini unutmadı. Bu bir dış politika tercihi değil, bir insanlık meselesiydi; Amerikan halkı da bunu böyle gördü. 2017'de Demokratların yalnızca beşte biri ABD'nin İsrail'e desteğini aşırı buluyordu; bugün bu oran üçte ikiye çıktı. Değişim artık tek partiyle de sınırlı değil; Vance da seçmenin İsrail'le ilişkide değişim istediğini kabul etti.
Michigan'dan seçilen Abdul El-Sayed, Senato'ya giren ilk Müslüman oldu ve İsrail'e askeri yardımın kesilmesini savunuyor. Temmuzda 103 Demokrat, 3,3 milyar dolarlık yardımın kesilmesi yönünde oy kullandı. Başkan Trump dahi seçim sabahı yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri yardımın sona ereceğini açıkladı. Yine de Demokrat liderler Schumer ve Jeffries hâlâ İsrail'in en güçlü destekçileri arasında. Değişim gerçek, ama yavaş gelecek. Bu dönüşüm, Gazze konusunda Ankara'nın Washington'daki sesini de daha duyulur kılıyor.
WASHINGTON'DA YENİ DENGE*
Yeni Kongre 3 Ocak'ta göreve başlıyor. O tarihten itibaren soruşturmalar başlayacak, atamalar takılacak, bütçe kavgaları sertleşecek. Ama veto Başkan Trump'ta: Demokratlar durdurabilir, kendi gündemlerini yasalaştıramaz. Önümüzdeki iki yıl kilitlenmeyle geçecek. Fiyatların bu seçimle düşmesini beklemek de yanlış olur; benzini, gümrük vergilerini ve savaşı Kongre değil, Beyaz Saray belirliyor.
2028'E GİDEN YOL: İKİ PARTİDE DE HESAPLAŞMA
Başkan Trump'ın 2024 koalisyonu çatlıyor. Hispanik seçmenlerin yalnızca üçte biri Cumhuriyetçi adaya oy verdi; iki yıl önce yaklaşık onda dördü Trump'ı seçmişti. Gençler de Cumhuriyetçilerden uzaklaştı.
Cumhuriyetçiler Trump'ın çizgisinde ısrar mı edecek, yeni bir yol mu arayacak? Bence sonuç ikisinin arasında olacak: Trump'ın üslubunu bırakıp politikalarının bir kısmını sürdüren, Trump'sız bir Trumpçılık. Hesaplaşma şimdiden başladı. Trump'ın varisi olarak görülen Vance, savaşı yenilginin sebebi ilan ederek Trump'ın en büyük kararından mesafe alıyor.
Hesaplaşma yalnızca onların değil: Kırmızı eyaletleri ılımlı adaylar kazandı, öte yandan parti içinde ilerici kanat güçleniyor. Kendi partime içeriden söylüyorum: Bu zafer 2028'in garantisi değil. 2010'da Cumhuriyetçiler ara seçimi süpürmüştü, iki yıl sonra Obama yeniden kazandı. Yalnızca karşı çıkarak değil, insanların hayatına dokunarak kazanırız.
İKİNCİ BÖLÜM: TÜRKİYE
ASIL MESELE: ENERJİ
Kamuoyunun gündemi F-35, ama Türkiye'yi en çok etkileyecek konu enerji. Türkiye enerjisinin büyük kısmını ithal ediyor ve Hürmüz'ün kapanmasıyla yükselen petrol fiyatlarının bedelini, petrolü nereden alırsa alsın ödüyor.
Yeni Kongre'nin savaşı bitirmek için Başkan Trump'ı sıkıştıracağını öngörüyorum. Savaş biterse petrol düşer; enerji faturası da enflasyon da rahatlar.
TRUMP DIŞARIYA DÖNERKEN: TÜRKİYE'NİN KARTLARI
Tarihte iç politikada zayıflayan başkanların çoğu dış politikaya yönelmiştir. Başkan Trump'ın da öyle yapacağı kanaatindeyim. Bir daha aday olamayacağı için kaybedeceği bir şey yok; sonuç almak için iş bitirebilen ortaklara ihtiyaç duyacak.
Türkiye tam bu noktada öne çıkıyor. İran'a sınırı olan tek NATO ülkesi; ittifakın ikinci büyük ordusuna sahip; savaş boyunca Washington, Tahran ve arabulucu Pakistan'la temasını hiç kesmedi. Bu üçünü bir arada taşıyan başka bir NATO ülkesi yok. Başkan Erdoğan Gazze ateşkesinin imzacılarından biri. Ağustosta Suudi Arabistan ve Pakistan'la imzalanan ortak savunma anlaşması da doğru zamanda kurulmuş bir ortaklık; mevcut ittifakların yerine geçmiyor, ama Ankara'nın elindeki kartları artırıyor.
Bu yüzden önümüzdeki iki yıl, Başkan Erdoğan için diplomaside bir fırsat penceresi. Gazze'de, Suriye'de, İran'da ve Hürmüz'de, yani Washington'un bölgede çözüm aradığı başlıca meselelerin hepsinde Ankara'nın sözü var.
DEMOKRATLAR VE TÜRKİYE
Türkiye'nin değeri yalnızca Başkan Trump'ın gözünde artmıyor. Yeni Kongre çoğunluğu İran savaşına karşı tavrıyla kazandı; Ankara baştan beri savaşın bitmesini savunuyor, Ukrayna'da ise iki tarafla da konuşabilen nadir ülkelerden biri. Bunlar Demokratların öncelikleriyle örtüşüyor ve Başkan Erdoğan'a Washington'da iki partinin gözünde de barış arayışının önemli aktörlerinden biri olarak görülme fırsatı sunuyor. Bu fırsat kendiliğinden gelmeyecek; Amerika'daki Türk toplumunun bu köprüyü kurmada önemli bir rolü var.
Bu yüzden Demokratlarla yakınlaşmak artık her zamankinden önemli. Demokratların Ankara'ya mesafesinin bir kısmı hukuk ve özgürlükler konusundaki kaygılardan geliyor. Bu alanda atılacak her olumlu adım, Washington'daki diyaloğu kolaylaştırır ve Türkiye'nin elini güçlendirir.
SAVUNMA DOSYALARI: OYUNUN KURALLARI FARKLI*
F-35 için 2020 tarihli yasa, Türkiye'nin S-400'e artık sahip olmadığının resmen tespit edilmesini şart koşuyor; ABD Dışişleri temmuzda bu şartın karşılanmadığını Kongre'ye bildirdi. S-400'ün üçüncü bir ülkeye satışı da Rusya'nın onayına bağlı; yani F-35 kapısının anahtarının bir kısmı Moskova'da. Komitelerin başına Demokratların geçmesiyle F-35, CAATSA ve KAAN motoru dosyaları daha da zorlaşacak.
İnsan hakları ve demokrasi konularında da Kongre'den daha fazla itiraz ve bunun silah satışlarında koz olarak kullanılmasını bekliyorum; F-16 satışının Senato'da uzun süre bekletilmesi yakın bir örnekti. Ama bence bu koz artık eskisi kadar etkili olmayacak; çünkü Türkiye'nin ağırlığı Washington'da biliniyor ve Ankara'yı köşeye sıkıştırmanın bedeli yükseldi. Bu itirazlar bazı satışları geciktirebilir, ilişkinin yönünü belirlemez.
SONUÇ
RİSKLER VE İZLENECEK İŞARETLER
Bu tablonun ters gidebileceği üç nokta var. Başkan Trump'ın desteği alışverişe dayanıyor ve bir gecede değişebilir. İran savaşının yeniden alevlenmesi artık zayıflayan bir ihtimal; Washington'da savaşın siyasi bedeli çok yükseldi. Ama ateşkes henüz kalıcı bir anlaşmaya dönüşmedi. Yeniden tırmanırsa Türkiye'nin denge siyaseti zorlanır, enerji faturası yeniden yükselir. İsrail ise Washington'da Türkiye'nin her adımına karşı çıkıyor ve Kongre'de bu sese kulak verenler az değil.
Önümüzdeki aylarda üç işarete bakmak yeterli: S-400'ün Türkiye'den fiilen çıkıp çıkmadığı, İran'la ateşkesin kalıcı hale gelip gelmediği ve yeni Kongre'nin Türkiye'ye silah satışlarına nasıl yaklaştığı.
ANKARA İÇİN ÇIKARIM
Ankara'nın Beyaz Saray'la kurduğu yakın ilişki çok değerli ve sürmeli. Ama önümüzdeki iki yılda bunun yanına Kongre'yle, iki partiyle de güçlü bir ilişki eklemek gerekiyor. Beyaz Saray kapıyı açar, kararı Kongre verir. Washington'da kalıcı dostluk, kurumlarla kurulan ilişkilerle güçlenir. Bu köprüyü kurmak yalnızca Ankara'nın işi değil. Amerika'daki her Türk-Amerikalının görevi.
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Hikmet Akademisi'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
