Din Öğrenmede Kıstas Nedir?

Hangi alan/dal/meslek olursa olsun, onu öğrenmenin bir takım ilkeleri, kuralları ve kriterleri vardır...
Din Öğrenmede Kıstas Nedir?
Beşir İSLAMOĞLU
Beşir İSLAMOĞLU
Eklenme Tarihi : 14.06.2022
Okunma Sayısı : 202

Hangi alan/dal/meslek olursa olsun, onu öğrenmenin bir takım ilkeleri, kuralları ve kriterleri vardır. Mesela, Fen bilimleri ile ilgili matematik ve deney kriterleri kullanılarak doğru sonuçlara varılır. Din öğrenmenin de ilkeleri, kuralları ve kriterleri vardır. Din ile ilgili doğru sonuçlara ulaşmak için de dini gönderen Allah’ın kevni ve yazılı ayetlerini kriter/kıstas kabul etmek gerekir.

Yer ölçmenin kıstası (mizanı) nasıl metre ise, ağırlık ölçmenin kıstası nasıl kilo ise, Fen bilimlerinin kıstası deney ise, dini doğru anlamanın kıstası da Allah’ın ayetleridir. Allah, “sizin için mizanı koyduk” buyururken, her işin ölçülü/kurallı yapılmasını istemektedir. Dolayısıyla din öğrenme konusunda kuralsız, kıstassız, mizansız, ölçüsüz hareket edersek, Allah dini yerine başkalarının dinini yaşamış oluruz ki bunun da faturası ağır olacaktır.

Dini anlama konusunda -Resulullah as sonrası- genellikle iki ana yöntem/usul, kriter kullanılmıştır. Birinci yöntem, tamamen rivayetlere dayalı, adeta rivayetlere teslim olmuş yöntemdir ki doğru veya yanlış olduğuna bakmaksızın ne rivayet edilmiş ise veya “kitapta” varsa alınmış ve ona göre inanç, fıkıh ve hukuk oluşturulmuştur. Bu yöntemi kullananlara “ehli hadis” denilmiştir. (Ebu Hureyre, Abdullah b. Ömer, Ahmet b. Hanbel ve günümüze kadar takipçileri bu gruptadır.)

İkinci yöntem ise, kim rivayet ederse etsin, hangi kitapta bulunursa bulunsun, edinilen bilgilerin Kur’an ve akıl kriterlerine uygunluğu esas alınmıştır. Bu yöntemi esas alanlar, rivayet edene değil, söze bakarlar. Söz, ayetlere, Resulullah’ın uygulamalarına, akla ve mantığa uygun ise alınır; değilse kimden gelirse gelsin, alınmaz. Bunlara da düşünce tarihinde ehli rey denilmiştir. (Abdullah ibni Abbas, Aişe, Abdullah ibn Mesud, Ebu Hanife ve günümüze kadar gelen takipçileri)

Şimdi birinci gruba, yani rivayetlere dayalı yöntemin yanlışlığı ile ilgili iki rivayet arz edelim.

1. İbn Abbas’a nisbet edilen bir rivayette Nebi as şöyle buyurur:  “Kabirleri ziyaret eden kadınlara, kabirleri mescit edinenlere ve kandil yakanlara lanet olsun.” (Sünen ashabı rivayet etmiştir.)

2. Abdullah b. Amr’a nisbet edilen bir rivayette Resulullah as şöyle buyurur:  “Ey Fatma! Seni evden çıkaran sebep nedir?  

-Ey Allah’ın Resulü! Bu ev halkına geldim. Ölüleri için Allah’tan rahmet dileyip, onlara taziyede bulundum.

-Resulullah: Onlarla beraber kabristana da gittin mi!

-Allah korusun oraya gitmekten! Bu hususta senin ne söylediğini biliyorum.

Resulullah: Eğer sen de onlarla beraber kabristana gitseydin, babanın dedesi cenneti görünceye kadar, sen cenneti göremezdin.” (Ebu Davud ve Nesai rivayet etmiştir.)

Şimdi, hadis kaynaklarında bulunmasını yeterli gören ehl-i hadis/ rivayetçi ekole şu soruları yöneltelim:

1. Niçin kadınlar kabirleri ziyaret etmekten men ediliyor da erkekler edilmiyor?

2. Eğer rivayet doğru ise, niçin tarih boyunca kadınlar mezarları ziyaret etmektedir? Bu rivayete göre ziyaret edenler nasıl cennete gireceklerdir?

3. “Babanın dedesi cenneti görünceye kadar, sen göremezdin” ifadesini, kabir ziyaret eden birine Nebi as kullanır mı?

4. Nebi as, küçük yanlış davranışlara beddua eder mi veya büyük ceza (cehennem gibi) vaad eder mi?

Bu iki örnek rivayette görüldüğü gibi, rivayetler ekseriyetle çelişkilerle doludur. Dolayısıyla Nebi as’a nisbet edilen her söz ve fiil doğru kabul edilmemelidir. Ayetler ve akıl kıstas kabul edilerek alınmalı, değilse alınmamalıdır.

Özetle belirtmek isterim ki rivayetler konusunda “tamamen ret veya tamamen kabul” son derece yanlıştır. Söz konusu din öğrenmek ise, onun mutlaka yöntemi ve ölçüsü olmalıdır. O ölçüyü dinin sahibi olan Allah koymuştur. O ölçüyü dikkate almadan din öğrendiklerini zan edenler kesinlikle yanılmışlardır. 21. Asrın din öğrenimi; ayet, akıl, bilim ve çağın gereklerine/ihtiyaçlarına göre düzenlenmediği sürece, insanları ikna etmeyecek ve dolayısıyla kurtuluşlarına da vesile olmayacaktır.

Selam ve muhabbetlerimle… BEŞİR İSLAMOĞLU

(Bu yazıda yer alan fikirler yazara aittir. Hikmet Akademisi’nin bakış açısını yansıtmayabilir.) 

YAZARA AİT BÜTÜN YAZILAR
1 Eleştirilerde En Büyük Sorun, Ahlaksızlıktır2 Kitap'ı Doğru Tanımak3 İllet/Sebepler Değiştiğinde Hükümler De Değişir4 Kurban Sadakasının Güncellenmesi Zorunludur5 Hac İbadetini Güncellemek, Zarurettir Haccın Vakti (Hac Ayları)6 Hac İbadetini Güncellemek, Zarurettir 7 Din Öğrenmede Kıstas Nedir?8 Kur' an-ı Reyi İle Tefsir Edenler Kafir Olur Mu?9 Tenkit, Bir Tezin Doğruluğu İçin Zaruridir; Ancak Cedele Dönüştürülmemelidir10 Dava, Hakka Riayet Etmekle Kazanılır11 Geceyi Kadir Yapan, Kur'an'dır12 Salatın, Namazla İlişkisi Üzerine…13 Kur'an'ın Maksat ve Misyonu, Sorun Çözmektir14 Kur'an'da Ne Aradınız Da Bulamadınız? 15 Toplumda Allah'ın Dini Yerine "Karma” Dinler Tercih Edilmektedir. Siz Hangi Dini Seçtiniz?16 "Kur'an Bize Yeter” Üzerine Yapılan Tartışmalar17 Şirk Koşmanın Temel Nedeni, Allah'a Olan Güvensizliktir18 İmanlarına Zulüm Bulaştırmayanlar Ancak Güvendedir 19 Haddini Bilmek, İnsan Olmanın Temel Şartıdır20 Hakikat, Batıni Yollarla Öğrenilebilir Mi? 21 Din Üzerinden Yapılan Zulümler22 Zulüm Devam Ediyorsa, Tövbe ve Helalleşme Anlamsızdır23 Gençlik Niçin İslam'a Mesafelidir? (Enes Kara ve benzer durumlar üzerine)24 "Kabir Ehlinden Yardım İsteyiniz”! "Allah İle Beraber Başka Bir İlah! Öyle Mİ”?25 Kimin Işığıyla Nurlanıyorsunuz?26 Hangi Unsurlar Şirke Götürür?27 İslam, Kişi Odaklı Değil, İlke Odaklı Bir Sistemdir 28 Kur'an'ın Doğru Anlaşılmasına Yönelik Sorun, Zihniyet Sorunudur29 Erdemli Toplum Nasıl Oluşur?30 İslam’da İlkeler Kadim ve Bakidir, İçtihat İse Hadis ve Konjonktureldir31 Siyaseti Dinleştirmek ve Dini Siyasallaştırmak Üzerine…32 Sünnete Kimler Daha Bağlıdır?33 Ehl-i Sünnet Bir Koalisyondur; Homojen Bir Yapı Değildir34 Aliya İzzetbegoviç’i Mütefekkir Kılan Faktörler35 Allah Hakkında Delilsiz Konuşmak, Ona İftira Atmaktır36 Resulullah As’dan Sonra Yaşanan Hadiseler, Onun Mesajını (Yolunu) Değiştirmiştir/Saptırmıştır -2-37 Resulullah As’dan Sonra Yaşanan Hadiseler, Onun Mesajını (Yolunu) Değiştirmiştir/Saptırmıştır -1-38 Hak Gaspı, İbadetlerin Kazancını Tüketir39 Ahlakın Şartı Kaçtır?40 Her İyi Müslüman, Aynı Zamanda İyi İnsandır41 Kurban İbadetini (Kurban Etmeden!) Doğru anlamak -2- 42 Hayvanlar İhtiyaç Üzerine Kesilir; Geleneğe Kurban Edilemez -1-43 Kur’an’ın Hükümlerinde Tahrifat Yapmak, “Dine Karşı Din” Uydurmaktır -6-44 Kur’an’ın Hükümlerinde Tahrifat Yapmak, “Dine Karşı Din” Uydurmaktır -5-45 Dinde Tahrifat Yapmak, Apaçık Bir Bühtandır -4-46 Dinde Tahrifat Yapmak, Apaçık Bir Günahtır -3-47 Dinleri İle İlgili Uydurdukları Kendilerini Aldatmıştı -2-48 Dinleri İle İlgili Uydurdukları Kendilerini Aldatmıştı -1-49 İnsan Hayatının Güvencesi Kısastır50 İnsanca Yaşamanın Ön Koşulu, Nesil Emniyetidir51 Er Kişi Niyetine52 Buhari’nin “Camiu’s-Sahih” Adlı Eserinin, Kur’an’la Eşitlenmesi Çabaları Üzerine53 Akılla Temellendirilmeyen İman, Koftur -2-54 Vahiy ve Akılla Temellendirilmeyen İman, Koftur -1-55 Güçlünün Yanında Yer Almak56 Mesafe, Maske ve Temizlik Sadece Coronavirüse Karşı Değil57 Müslümanlar Kimlik Krizi Mi Yaşıyor; Yoksa Sahte Kimlik Mi Taşıyor?58 İbn Rüşd Müktesebatının Temeli Akıldır59 İmam Gazali’yi Doğru Anlamak60 Bilim Geliştikçe Din Tasavvuru Da Değişir61 Dava Sahipleri Nerdesiniz? 62 Şahitlik, (Şehitlik), Hak ve Adaletin Gerçekleşmesi İçindir63 Görevimiz “İman Sorgulamak” Değil, Zulmü Sorgulamaktır64 Kaluu Bela Allah İle Ahitleşmektir. Bakın Nasıl!65 Zekât Kurumunun Güncellenmesi (6)66 Zekât Kurumunun Güncellenmesi (5)67 Zekât Kurumunun Güncellenmesi (4)68 Zekât Kurumunun Güncellenmesi (3)69 Zekât Kurumunun Güncellenmesi (2)70 Zekât Kurumunun Güncellenmesi (1)71 Dini 21. Asrın Aklıyla Anlamak / Yorumlamak
YORUMLAR
YENİ YORUM YAP
güvenlik Kodu
EDİTÖRDEN
YAZARLARTÜMÜ
Sabri AKIN

TEFEKKÜR

Sabri AKIN

Vahye Bütünsel Yaklaşım…

Mehmet Ali ANŞİN

Mehmet Ali ANŞİN

Ramazan Keskin

m.Cihad ULUÇ
m.Cihad ULUÇ

Gayret ve Teslimiyet

Dr. Murat AYHAN

Dr. Murat AYHAN

Narsizm Gemisi

Süleyman Arif BEYAZKAYA

Süleyman Arif BEYAZKAYA

Ön Yargılarımız da Politik

Tuba Reyyan YAŞAR

Tuba Reyyan YAŞAR

Konya

Abdulhakim YALÇIN

Abdulhakim YALÇIN

Din, Akıl ve Batı

Ramazan BEYHAN

Ramazan BEYHAN

Kurban ve Niyet

Reşat CENGİL
Reşat CENGİL

Eğitim Üzerine

ALINTI YAZARLAR TÜMÜ
Fatma BARBAROSOĞLU

Fatma BARBAROSOĞLU

Bir İbadet Olarak Kurban Kesme

Ahmet TAŞGETİREN

Ahmet TAŞGETİREN

O İşin Matematiği Var

M. Mücahid SAĞMAN

M. Mücahid SAĞMAN

Keskin Bir Elveda

Fatih OKUMUŞ

Fatih OKUMUŞ

Müslüman Orucu

Necip CENGİL

Necip CENGİL

Hayata ve Bilmeye Dair

Ümit AKTAŞ
Ümit AKTAŞ

Paylaşma ve Körlük

Prof. Dr. Ulvi SARAN (Malatya Eski Valisi)

Prof. Dr. Ulvi SARAN (Malatya Eski Valisi)

Mustafa Yazgan’ın Ardından…

Ali BULAÇ
Ali BULAÇ

Taliban Üzerine

Vahdettin İNCE

Vahdettin İNCE

Taliban’dan Beklentim

Salih TUNA

Salih TUNA

Tehlike ve Müjde!

Taha ÖZHAN

Taha ÖZHAN

Tunus’a Darbe

Byung- CHUL HAN

Byung- CHUL HAN

Yorgunluk Virüsü…

Ramazan BEYHAN

Ramazan BEYHAN

Darbe İnsanlık Suçudur

Tanıl BORA

Tanıl BORA

Üç Terzi

Cemile BAYRAKTAR

Cemile BAYRAKTAR

Yüzyılın İşgali

Mehmet ALAGAŞ

Mehmet ALAGAŞ

Biyografi

Bizimle sosyal ağlarda bağlantı kurun!